ZSZ Świebodzin - Biblioteka od A do Z

Zespół Szkół Zawodowych im. Witolda Biernawskiego w Świebodzinie

Allegro - największe aukcje internetowe, najniższe ceny! Kup i sprzedaj!

mgr Małgorzata Malarczyk

Biblioteka od A do Z

Akcesja	Czynności przy włączaniu do zbiorów bibliotecznych uzyskanych wydawnictw i innych dokumentów polegające na wpisaniu ich do odpowiednich ksiąg i kartotek wpływów (nabytków) oraz opatrzeniu poszczególnych pozycji kolejnym numerem wpływu; stosowana w dużych bibliotekach.
Aneks	Określenie dodatkowych składników dzieła (np. komentarze, objaśnienia, indeksy, tablice) umieszczone na końcu dzieła.
Autor	Twórca dzieła literackiego lub naukowego, także dzieła sztuki, dzieła technicznego.
Baza danych biblioteki	Zasoby biblioteczne. Podstawa, punkt oparcia.
Bibliofil	Miłośnik, znawca, zbieracz książek, zwłaszcza cennych i rzadkich dzieł.
Bibliofilstwo	Kolekcjonowanie książek, zamiłowanie do zbierania dzieł, zwłaszcza cennych, rzadkich rękopisów i starych druków.
Bibliografia	Uporządkowany wg określonych zasad zbiór opisów książek, czasopism, artykułów, dokumentów z najważniejszymi danymi o każdej publikacji. Nauka o książce, badająca i opisująca dokumenty, zestawiająca ich opisy na użytek nauki i praktyki.
Bibliologia	Nauka o książce, księgoznawstwo, usystematyzowana wiedza o wytwarzaniu, obiegu i odbiorze książek, obejmuje problematykę historyczną i współczesną.
Biblioteka	Instytucja, która gromadzi, opracowuje, udostępnia księgozbiór.
Bibliotekarz	Pracownik biblioteczny; specjalista w zakresie bibliotekarstwa.
Bibliotekoznawstwo	Dyscyplina bibliologii, nauka o teoretycznych podstawach bibliotekarstwa i dziejach bibliotek.
Biblioterapia	Stosowanie lektury książek i innych materiałów drukowanych jako środka terapeutycznego w leczeniu chorych.
Czasopismo	Wydawnictwo periodyczne ukazujące się raz na tydzień lub rzadziej (np. tygodnik, miesięcznik, kwartalnik, rocznik).
Czytelnia	Pomieszczenie biblioteczne przeznaczone do korzystania ze zbiorów na miejscu.
Czytelnictwo	Proces społeczny polegający na zaspokajaniu kulturalnych, naukowych i rozrywkowych potrzeb ludzi przez przyswajanie sobie przekazywanego w piśmie dorobku myśli i ducha ludzkiego.
Czytelnik	Bezpośredni odbiorca zawartości książki lub czasopisma. W bibliotekarstwie używa się terminów: czytelnik indywidualny i czytelnik zbiorowy.
Dedykacja	Formuła na książce, fotografii lub innym przedmiocie, informująca o ofiarowaniu komu danej rzeczy, napisana własnoręcznie przez ofiarodawcę; drukowana zazwyczaj na początku utworu; wypowiedź autora o tym że dane dzieło poświęca on jakiejś osobie.
Doklejka	Kartka przyklejona do ostatniego arkusza książki, zawierająca koniec tekstu lub errata.
Druk	Wytwór sztuki drukarskiej (książka, broszura, ulotka). W ogólnym znaczeniu powielanie różnymi metodami oryginałów dwuwymiarowych.
Drukarstwo	Dawniej rzemiosło polegające na powielaniu tekstów, obecnie pojęcie obejmujące przemysł poligraficzny. W węższym znaczeniu drukarstwem nazywa się technikę druku wypukłego.
Errata	Błędy w piśmie lub w druku; spis i sprostowanie błędów zauważonych w książce i załączonych do niej w formie wkładki lub wklejki; arkusz poprawek.
Ex libris	"spośród książek"; "z księgozbioru...." znak własnościowy, najczęściej graficznie skomponowana kartka z napisem (imię i nazwisko, nazwa instytucji) lub symbolem wskazującym właściciela książki.
Filia biblioteczna	Placówka biblioteczna stanowiąca komórkę organizacyjną biblioteki głównej, zlokalizowana najczęściej poza jej obrębem.
Format biblioteczny	Wysokość grzbietu książki wyrażona umownymi symbolami bądź podana w cm.
Gazeta	Periodyk przynoszący bieżące informacje, a ukazujący częściej niż raz w tygodniu. Gazety wychodzące codziennie to dzienniki.
Gromadzenie zbiorów	Planowe pozyskiwanie i wprowadzanie do biblioteki właściwych materiałów bibliotecznych. Odbywa się to drogą kupna, wymiany, darów.
Hasło katalogowe	Wyraz lub wyrazy wyróżnione od reszty opisu katalogowego swym położeniem lub formą graficzną.
Hasło autorskie	Wyraża nazwę autora bądź nazwę ciała zbiorowego.
Hasło tytułowe	Wyraz albo wyrazy przejęte z tytułu dzieła; opisuje się pod nim anonimy, dzieła zbiorowe i czasopisma.
Hasło przedmiotowe	Wyrażenie słowne określające nazwę przedmiotu bądź nazwę dziedziny, stanowiących treść lub formę dzieła.
Ilustracja	Związane z treścią książki uzupełnienie w postaci oryginalnego lub zreprodukowanego rysunku, ryciny, obrazu lub zdjęcia fotograficznego. Jest to również ornament zdobiący kartę tekstu.
In continuo	Tekst złożony w jednym ciągu bez akapitów.
In crudo	Książka lub czasopismo oddana do sprzedaży w nie złożonych arkuszach.
Incipit	W rękopisach średniowiecznych formułka umieszczona na początku tekstu i zawierająca imię autora oraz tytuł dzieła.
Indeks alfabetyczny	Wskazuje w kolejności alfabetycznej wybrane elementy np. nazwiska, miejscowości.
Indeks autorski	Wskazuje w kolejności abecadłowej nazwiska autorów.
Indeks tytułowy	Wykazuje najczęściej w kolejności alfabetycznej uwzględnione tytuły publikacji.
Inkunabuły	Druki wydane do 1500 r. włącznie.
Interfolium	Czysta nie zadrukowana karta, wstawiana między kartki książki.
Inwentarz biblioteczny	Szczegółowy wykaz obiektów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych, sporządzony dla celów administracyjnych (ewidencyjno-kontrolnych i porządkowych).
Jednostka inwentarzowa	Każdy oddzielny egzemplarz całkowitego wydania jakiegoś dzieła (również wielotomowego) bądź każdy oddzielny wolumen.
Jednostka katalogowa	Każdy poszczególny egzemplarz samoistnego dokumentu bibliotecznego, dla którego sporządza się główny opis katalogowy.
Kapitałka	Tasiemka lub skórka przyklejona do górnego i dolnego brzegu grzbietu książki przygotowanej do twardej oprawy.
Karta biblioteczna	Karta uprawniająca czytelnika do korzystania z biblioteki.
Karta katalogowa	Blankiet przeznaczony do dokonania opisu katalogowego.
Karta książki	Formularz biblioteczny zawierający autora i tytuł dzieła oraz rubryki do wpisywania numeru czytelnika, daty wypożyczenia i zwrotu książki.
Karta tytułowa	Karta na początku książki zawierająca na pierwszej stronie imię i nazwisko autora, tytuł, podtytuł, wydawcę, miejsce i rok wydania.
Kartoteka biblioteczna	Uporządkowany zbiór kart katalogowych umieszczonych w skrzynce katalogowej.
Katalog biblioteczny	Jest to spis dzieł znajdujących się w bibliotece, opisanych i ułożonych wg określonych zasad.
Książka	Jest historycznie i społecznie kształtowanym narzędziem materialnym utrwalania i przekazywania za pomocą znaków graficznych pisma tekstów piśmienniczych zgodnie z oczekiwaniami zbiorowości społecznej.
Księga inwentarzowa	Oprawiona księga, w której kolejno ponumerowane rubryki poziome przeznaczone są do zapisywania poszczególnych obiektów zaliczonych do stałych zbiorów bibliotecznych.
Księgozbiór podręczny	Celowo dobrany i uporządkowany zestaw książek; wydzielony z całości księgozbioru bibliotecznego i przeznaczony udostępniania w czytelni i pracowni.
Kustosz	Kierownik działu w muzeum lub w bibliotece opiekujący się zbiorami artystycznymi lub bibliotecznymi; w starożytnych lub średniowiecznych rękopisach - cyfra lub litera określająca kolejność składek umieszczona u dołu pierwszej lub ostatniej stronicy składki.
Libella	Książeczka, rękopis lub druk niewielkich rozmiarów i objętości, przeznaczony do samodzielnej lektury.
Łam	W drukarstwie wiersze tekstu złożone na określoną szerokość, z których formowane są kolumny.
Magazyn biblioteki	Pomieszczenie do przechowywania zbiorów bibliotecznych.
Motto	Cytat, aforyzm, maksyma - umieszczane na początku utworu literackiego lub jego wyodrębnionej części, jako myśl przewodnia, bądź stosowane jako dewizy w życiu.
Nakład	Ilość jednorazowo wytłoczonych egzemplarzy jednego wydania. Wysokość nakładu książki ustala wydawca, opierając się na potrzebach czytelniczych.
Nominał	Ustalona przez wydawcę katalogowa cena sprzedażna książki.
Nowość wydawnicza	Każda pozycja wydawnicza (książka, broszura) świeżo wydana, która ukazała się w sprzedaży.
Obwoluta	Papierowa okładka książki, zawierająca częstokroć oprócz tytułu i nazwiska autora także notatki bibliograficzne, krótkie recenzje; stosowana dla ochrony cennej oprawy książki lub w celach reklamowych.
Odsyłacz	Opis katalogowy pomocniczy, kierujący do hasła opisu głównego lub hasła odpowiedniego opisu pomocniczego (opisu cząstkowego, opisu serii).
Okładka	Zewnętrzna ochrona nałożona na blok książki, wykonana z papieru, kartonu, tektury lub sztucznego tworzywa.
Opaska	Wąski nie dochodzący do 1/3 wysokości książki pasek papieru obejmujący jeden lub kilka egzemplarzy; jest opatrzona krótkim nadrukiem, ma na celu wzbudzenie zainteresowania czytelnika lub podkreślenie faktu wydania książki z okazji jakiejś rocznicy lub wydarzenia.
Opis bibliograficzny	Wymienione w ustalonej kolejności cechy dokumentu wyraźnie go charakteryzujące i odróżniające od innych dokumentów.
Opis katalogowy	dotyczy tylko jednego konkretnego egzemplarza znajdującego się w bibliotece. Jest on krótki i zwięzły.
Oprawa książki	zewnętrzna osłona książki składająca się z grzbietu i sztywnych okładzin pokrytych odpowiednio dobranym materiałem.
Pagina	Liczba wskazująca numer kolejny strony; wiersz nad kolumną druku zawierający oprócz numeru strony powtórzenie tytułu dzieła, jego części lub rozdziału; w encyklopediach i słownikach zwykle pierwsze i ostatnie hasło strony.
Poddziały wspólne	Określenia powtarzające się we wszystkich lub niektórych działach klasyfikacji służące do oznaczenia cech klasyfikowanego przedmiotu, omawianego ze specjalnego punktu widzenia.
Podtytuł	Dodatkowy tytuł objaśniający tytuł główny.
Pomieszczenia biblioteczne	Odpowiadając trzem zasadniczym funkcjom biblioteki: pomieszczenie dla zbiorów (magazyn), do opracowywania zbiorów (pracownia) i udostępniania zbiorów (czytelnia, wypożyczalnia).
Posłowie	Krótki tekst umieszczony na końcu książki, napisany przez autora, redaktora lub wydawcę, wyjaśniający nie poruszone w książce, jednak związane z jej treścią.
Prenumerata	Abonament, przedpłata, forma kupna i sprzedaży prasy periodycznej, wydawnictw seryjnych, pewnych dzieł zbiorowych, encyklopedycznych, słowników lub dzieł jednego autora oraz specjalnych publikacji bibliofilskich.
Prohibita	Druki zastrzeżone do wyjątkowego udostępniania ze względu na ich treść obyczajową lub polityczną.
Prolog	Wstępna część utworu.
Przedmowa (wstęp)	Napisana przez autora lub przez znawcę omawianego w książce tematu tekst, wprowadzający czytelnika, nieraz w sposób krytyczny, w treść oraz podający okoliczności jej powstania i zakres zadań. Umieszczany bywa na początku książki, przed słowem wstępnym.
Przedruk	Powtórny druk nie zmienionego tekstu dzieła. Jego podstawą jest jedno z poprzednich wydań, najczęściej pierwodruk, wykonany nawet przez innego wydawcę.
Przypis	Notka; zasadniczy element aparatu naukowego książki. Umieszcza się go na końcu rozdziału lub książki bądź u dołu kolumny, oddzielając od tekstu odstępem dwu wierszy, często linią.
Regulamin biblioteki	Podstawa prawna określająca stosunek między biblioteką a czytelnikiem - ustala komu przysługuje prawo korzystania z biblioteki, ustala godziny otwarcia, podaje formalności jakich należy dopełnić przy zapisie, określa liczbę i okres wypożyczenia oraz sankcje w przypadku zagubienia lub zniszczenia książki.
Rewers	Formularz do zamówienia książek oraz kontroli wypożyczeń.
Seria wydawnicza	Zespół samodzielnych publikacji dotyczących określonej dziedziny wiedzy, specjalności, formuły popularyzatorskiej itp., obejmujący książki różnych autorów, publikowane pod wspólnym nagłówkiem lub znakiem (logo). W nazwie serii wydawniczej określa się jej charakter i zakres.
Sieć biblioteczna	Zespół bibliotek zwykle jednego typu, racjonalnie zaplanowany i rozmieszczony, stanowiący organiczną całość. Cechą charakterystyczną sieci jest stała łączność organizacyjna bibliotek wchodzących w jej skład.
Skontrum	Sprawdzenie zbiorów bibliotecznych z księgami inwentarzowymi.
Sprzęt biblioteczny	Meble i przyrządy stosowane w bibliotece, często wykonane dla jej potrzeb, które stanowią wewnętrzne wyposażenie pomieszczeń bibliotecznych stoły, regały, lady skrzynki katalogowe, gabloty, szafy biblioteczne).
Stare druki	Publikacje z okresu od wynalezienia druku do końca XVIII w.
Statystyka biblioteczna	Dział statystyki mający za przedmiot stan i działalność poszczególnych bibliotek, sieci bibliotecznych i całego systemu bibliotecznego w kraju lub na świecie (określa ilość wypożyczeń, odwiedzin w czytelni, ilość udzielanych informacji itp.)
Suplement	Dodatek uzupełniający i uaktualniający treść dzieła (np. encyklopedii, słownika, bibliografii), wydany najczęściej jako oddzielna książka.
Sygnatura	Znak (cyfrowy lub literowo-cyfrowy) na książce bibliotecznej, określający miejsce danej książki w zbiorze; numer porządkowy u dołu pierwszej i trzeciej strony każdego arkusza drukarskiego, ułatwiający broszurowanie książki; w dawnych książkach drukowana u dołu stronicy pierwsza sylaba albo pierwszy wyraz, od którego się zaczyna następna strona.
Szyldzik	Kawałek skóry przyklejony w górnej części grzbietu grubszej książki oprawionej w płótno. Umieszcza się na nim odciśnięty zazwyczaj w złotej folii tytuł książki i ewentualnie nazwisko autora.
Tom	Jednostka zastosowanego przez autora lub wydawcę podziału większego objętościowo dzieła, często wydania zbiorowego, encyklopedii itp.
Tytulatura	Dane o książce zawierające: nazwisko i imię autora lub współautorów, tytuł, adres bibliograficzny lub wydawniczy i dane dotyczące formy wydawniczej.
Tytuł dzieła	Nazwa książki lub poszczególnych jej rozdziałów; nazwa czasopisma, artykułu; w języku księgarzy: książka, dzieło.
UKD	Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna - wykaz działów i poddziałów katalogu bibliotecznego.
Unikat	Jedyny zachowany egzemplarz albo dzieło wytłoczone w jednym egzemplarzu.
Varia	Rzeczy różne, teksty różnorodnej treści i charakteru, literackie i użytkowe, biblioteczne i archiwalne, razem wydane lub łącznie przechowywane.
Vita	Utwór biograficzny, dający opis życia wybitnej osobistości świeckiej lub duchownej.
Winieta	Ozdoba książki, nazwa wzięta od wici winnej, pierwotnie często stosowanej jako jeden z jej motywów roślinnych.
Wklejka	Pojedyncza kartka, zadrukowana jedno - lub dwustronnie na papierze tekstowym lub innym, zawierająca ilustracje, mapę, tabelę, wykres.
Wolumin (wolumen)	W starożytności - zapisany zwój papirusu lub pergaminu; później - rękopisy, teksty oprawione w grubą księgę; współcześnie - tom, jednostka introligatorska, biblioteczna.
Współautor	Współtwórca dzieła, którym może być osoba fizyczna lub ciało zbiorowe.
Wydawnictwo (wydawca)	Przedsiębiorstwo państwowe, spółdzielcze, społeczne lub prywatne wydające książki.
Wyklejka	Dwukartkowa składka przyklejona lub przyszywana do pierwszego i ostatniego arkusza książki w oprawie twardej.
Wypożyczalnia	Komórka organizacyjna w bibliotece, zajmująca się wypożyczaniem książek do domu, a także pomieszczenie biblioteczne, w którym odbywa się wypożyczanie.
Wystawa biblioteczna	Wystawienie na widok publiczny książek i innych dokumentów w celach informacyjnych, propagandowych, kształcących (wystawki nowości wydawniczych, okolicznościowe, problemowe).
Zakładka	Tasiemka lub wstążka przymocowana do górnej kapitałki, wystająca poza dolny brzeg książki, służąca do zaznaczenia czytanej stronicy.
Załącznik	Uzupełnienie ściśle związane z przeznaczeniem treści dzieła. Najczęściej umieszczany pod opaską, w specjalnej kopercie albo wydany w oddzielnej broszurze.
Zbiory specjalne	Dokumenty biblioteczne, które z różnych względów wymagają innego traktowania niż inne druki.
Znak książkowy	Znak literniczy lub graficzny wskazujący właściciela książki, określający jej przynależność do danego zbioru bibliotecznego.
Znak wydawniczy (sygnet)	Znak, godło drukarni, wydawnictwa lub zawodu.
Źródło	Rękopiśmienny lub drukowany tekst, który służy jako podstawa nowego wydania albo jest elementem pomocniczym przy krytyce tekstu.
Żywa pagina	Powtarzający się na każdej stronie, powyżej pierwszego wiersza, kolumny, skrócony tytuł dzieła, jego części, rozdziału lub treść stronicy; w encyklopediach i słownikach pierwsze albo pierwsze i ostatnie hasło występujące na danej stronie.

:: Aktualizacja: 14 września 2008 r. ::